است كه به ما بازگردانده شده ؛ و گفت ما گمان برديم كه از بلاد خود اندلس چيزى نوشته اكنون دانستيم فقط اخبار ما را دارد . « 1 » كتاب « العقد الفريد » نخستين كتاب معتبرى بود كه در خارج از اين سرزمين در زبان عربى و معارف اسلامى تأليف شده بود . ابن عبد ربه مؤلف آن از مردم قرطبه اندلس ( اسپانياى كنونى كه آن روز قسمت عمدهء آن در تصرف مسلمانان بود ) و از مولايان هشام پسر عبد الرحمان اموى بود . وى در سال 246 هجرى زاده شده و در سال 328 هجرى بدرود زندگى گفته . همواره در قرطبه مىزيسته و با چهار تن از فرمانروايان مسلمان آنجا هم‌زمان بوده و آنها را در شعر خود ستوده است . اين‌كه صاحب انتظار داشته كه آن كتاب را در بردارندهء اخبار ادبى و فرهنگى ديار خود مؤلف يعنى مغرب عالم اسلامى بيابد انتظارى بىجا و نامعقول نبوده و اگر آن كتاب انتظار وى را برنياورده بدين سبب بوده كه هنوز نه تنها در مغرب عالم اسلامى بلكه حتى در مشرق عالم اسلامى هم خارج از همين سرزمين ايران آنچه بتوان آن را فرهنگى مستقل و داراى خواصى جداگانه شمرد به وجود نيامده بود . مؤلف كتاب العقد الفريد هم همين مطلب را در مقدمهء كتاب خود بدين گونه بيان كرده كه وى مطالب كتاب خود را از نوشته‌هاى علماى شرق اسلامى گرفته و امتيازى كه براى كتاب خود شناخته نه در اصل مطالب و محتواى آن بلكه در حسن انتخاب مطالب و حسن اختصار آنها و در مقدمه‌اى دانسته كه بر هر بخش از آن‌كه آنها را به نام « كتاب » خوانده نوشته است . و چون به اصل كتاب هم مراجعه شود همين امر را در آن به وضوح

--> ( 1 ) . نام او اسماعيل و كنيه‌اش ابو القاسم ، و لقبش صاحب و كافى الكفاه ، از وزيران معروف ديلميان اصلا اهل طالقان و مدتها در خدمت ابن عميد وزير پرآوازهء دوران ديلمى بود . در عربى از بليغان به نام بود و در عربيّت تعصّبى بسيار داشت . وى در سال 335 هجرى قمرى درگذشته است . شرح حال صاحب را در وفيات الاعيان ابن خلكان ج 1 ، ص 206 و وصف جامعى دربارهء او را در لغت‌نامهء دهخدا خواهيد يافت .